Stadsvernieuwing in Stroomversnelling

De Nederlandse binnensteden kenmerkten zich midden jaren zeventig door verpaupering, leegstand en een schrale openbare ruimte. Jarenlang waren in het rijks-, maar vooral het gemeentelijk beleid de binnensteden en de vooroorlogse arbeiderswijken verwaarloosd. Bewoners trokken weg (althans de meest koopkrachtige), woningen verkrotten en monumenten stonden er slecht bij. Historische kademuren en bruggen bevonden zich in deplorabele staat, riolering ontbrak vaak nog. ‘Red onze steden!’, stond er niet voor niets in kapitalen in het regeerakkoord Keerpunt uit 1972. De drie progressieve partijen die in dat jaar aan de macht kwamen, vatten de ‘nood van de steden’ op als een nationaal probleem. Een reddingsplan werd opgetuigd: de in 1976 ingediende Ontwerp Wet op de Stadsvernieuwing. Pas negen jaar later zou die wet er komen, maar in een sterk gewijzigde opzet. De stadsvernieuwing lag in die tussenliggende jaren niet stil, in tegendeel. Eén onderdeel van de ontwerpwet werd namelijk wél vastgesteld: de zogenaamde Interim Saldoregeling (ISR).

Dit inventariserend onderzoek naar de stadsvernieuwingsgebieden in de veertien ISR-gemeenten is uitgevoerd in opdracht van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, in het kader van de Verkenning Post 65. In het inleidende essay is te lezen over de ruimtelijke, culturele en sociaaleconomische context van het stadvernieuwingsbeleid in de periode 1977-1985. Het gaat in op de inhoud en de betekenis van de ISR, maar schetst vooral de belangrijkste inhoudelijke pijlers van de stadsvernieuwing die na deze experimenterende fase geïnstitutionaliseerd zouden worden. Het essay onderzoekt wat deze periode heeft opgeleverd; ruimtelijk, maar ook methodisch. Vervolgens komt een aantal voorbeeldgebieden aan bod: ‘sleutelprojecten’ die elk exemplarisch zijn voor de modelstadsvernieuwing die in deze periode werd nagestreefd. Het tweede deel van het verkennende onderzoek bestaat uit dossiers van de veertien steden die geselecteerd waren voor de ISR. De stadsdossiers sommen de destijds aangewezen vernieuwingsgebieden op en geven een beeld van de specifieke problematiek, de aanpak en uitwerking van de stadsvernieuwing. Voor de onderlinge vergelijking van de veertien steden is een overzicht gemaakt in de vorm van een matrix. Het onderzoek sluit af met aanbevelingen voor kennisopbouw; doorontwikkeling van de kennisopbouw in het erfgoed-, ontwerpveld en onderwijs; en beleid voor de omgang met het erfgoed van de periode van de stadsvernieuwing.

Download hier de PDF

literatuur

De jaren '70 in Rotterdam zijn goed gedocumenteerd. Ook recent verschenen verschillende publicaties over de transformatie van de stad. In dit overzicht de belangrijkste boeken, rapporten en verslagen uit en over de jaren '70 in Rotterdam.
 
De architectuur van de jaren zeventig is daarnaast ook onderdeel van een aantal andere specifieke regelingen binnen de bredere Post 65 (1965-1990) periode, het rapport ‘Verkenning Post-65’ en ‘Stadsvernieuwing in Stroomversnelling’ geven hier inzicht in, alsook de publicatie ‘Stadsvernieuwing in Rotterdam’ en ‘Experimentele woningbouw in Nederland 1968-1980’.In de publicaties ‘Steden in de steigers’ en ‘De Ruimtemakers’ komen een aantal bijzondere stads- en projectontwikkelingen in Nederland in het algemeen en Rotterdam specifiek uit de Post 65 generatie aan bod.

Verder laten de publicaties 'Stadsvernieuwing Rotterdam 1974-1984, Stadsbeeld Rotterdam 1965-1982 en Stedenbouw in Rotterdam, Plannen en opstellen 1940-1981 zien hoe er in de jaren '80 gedacht werd over de bewogen recente stadsgeschiedenis: De stemmingsverandering van optimistische wederopbouw naar protest en ontevredenheid leidde tot een beleidsomslag en later, in de jaren '80 tot een hernieuwde belangstelling voor de stad. Kaartmateriaal en beeld uit deze waardevolle bronnen is voor de website op diverse plaatsen benut.

Recentere publicaties over Rotterdam in de jaren '70 en monografieën over onder andere Blom, Habraken en Bakema completeren de literatuurlijst.