nav ?>

Stefan Gall

Het Blaakse Bos van Piet Blom en het Waterverband van Hoogstad en het Oude Westen van de actiegroep het Oude Westen (met Pietro Hammel), zijn pogingen om met gebouwen nieuwe verbindingen en buurten te maken in Rotterdam. Maar als stedelijke projecten zijn ze mislukt, het blijven incidenten die niet goed stedenbouwkundig zijn doordacht.

Waterverband
Het Waterverband is een interessant project dat een essentieel probleem van de stad trachtte aan te pakken. Sinds de bouw van het luchtspoor is het centrum van de stad opengesneden. De Rotte is niet meer de natuurlijke landschappelijke verbinding tussen noord en centrum. Het plan van Hoogstad ging in op deze problematiek door een nieuwe noord-zuid voetgangersverbinding te maken met vlonders en promenades langs het stadswater tot aan de Maas. Het is maar zeer fragmentarisch gerealiseerd. Het plan is nogal ongerijmd maar zou de moeite lonen door te zetten.Piet Blom heeft de Jordaan verkeerd begrepen. Er is daar helemaal geen collectieve vage openbare ruimte. Hij en de zijnen hebben de manifestaties van leven en gebruik verward met de stedelijke conditie die eraan ten grondslag lag. Het ruimtelijk ontwerp schept condities en kaders voor ruimtelijke relaties. Het is niet mogelijk en wenselijk door ontwerp het leven in de stad te beheersen.

Het Oude Westen
Het Oude Westen heeft op punten zeker kwaliteiten. Een aantal blokken zoals van van Quist en VDL, is typologische behoorlijk goed en vernieuwend. Er spreekt respect voor de straat uit en de openbare functie is geplaatst in relatie tot de stad. Ook het project van Ben Hoek aan de Gouvernestraat maakt een mooie typologische bewerking van de smalle straat door een ‘redent’ (terugspringing) met bomen. Met de mooie bomen en stoere borstweringen ontstaat een gelaagde opbouw. Jammer dat op de zo cruciale hoeken de naargeestige trappenhuizen zijn.
Het probleem van het Oude Westen is dat het stedelijke suggestie ontbreekt. In de wijk is er geen onderscheid tussen openbaar en privé terwijl dat juist het kenmerk van stedelijk wonen is. De architectuur van de stadsvernieuwing heeft gebrek aan formaliteit. Zie bijvoorbeeld het blok van Van Wijngaarden met die inspringingen en nisjes in de voorgevel. Hier zie je de hele misvatting over het maken van menselijk gedrag in terug. Alsof die buurvrouw daar in die malle nis uit het raam gaat hangen en met de onderbuurvrouw gaat kletsen. De nissen zijn dichtgezet, dat zegt genoeg. 'De Boogjes' van Hammel berust op een misvatting over stedelijkheid. Die arcade aan de Binnenweg was een sombere ruimte waar niemand wou lopen waardoor het lastig voor de ondernemers was in plaats van levendig. Als je een arcade maakt, doe het dan goed met meer ruimte aan weerszijde onder de arcade en een smallere straat in het midden. Ook bij de pleinenreeks ontbreekt het aan heldere kaders. Niet alle pleintjes zijn geslaagd. Ze zijn te vol en te benauwd. Juist die kleine pleintjes zouden leeg moeten zijn evenals de straten. Dan kan al het (collectieve) speelprogramma in de binnenhoven en het park. Gek dat het park als mooiste ruimte zo onbenut lijkt.

Rotterdamse gelaagdheid
Dergelijke geknutselde recreatieve routes met water en groen kunnen de stad wel verrijken. De stad moet er dan wel aan door blijft werken. Kijk bijvoorbeeld naar de route langs de South Bank van de Thames, die is nu na 30 jaar pas af en wordt heel veel recreatief gebruikt. Een stad mag wel dergelijke onzinnige routes, sluiproutes en dwaalroutes hebben. Niet omdat je de route nodig hebt maar domweg for fun.
In Parijs zie je informele dorpse buurtjes omringd door grote stedelijke boulevards. Het contrast  tussen de collectieve binnengebieden, zoals de villa's (oorspronkelijk ingesloten landgoederen die opgedeeld zijn in kavels) en de openbare boulevards werkt heel goed. Maar de villas's zijn niet zo groot en massaal en veel groener dan de stadsvernieuwingswijken. In het Oude Westen zou eigenlijk één goede openbare, stedelijke straat moeten komen in noord-zuid richting als verbinding tussen Middellandstraat en Binnenweg. Dat zou het netwerk verbeteren.

nav ?>

interviews

Wat bewoog de architecten en projectcoördinatoren uit de jaren ’70 en hoe kijken ze terug op het resultaat van de ‘omslag’ in Rotterdam? In het kader van R'70 is een aantal interviews gehouden met ooggetuigen en onderzoekers van deze, voor Rotterdam, turbulente periode.

De interviews verschaffen een levendig beeld in hoe de omslag van de jaren ’70 een nieuwe ruimtelijke en organisatorische opgave betekende. Niemand wist hoe de urgente stedelijke problemen van verkrotting, woningnood en binnenstad aangepakt moesten worden. Al doende leerde men.